dajcie dzieciom język, lecz nie uczcie ich waszych wierszy
dajcie im ruch, lecz nie pozwólcie im ćwiczyć dawnych tańców
dajcie im dźwięki, lecz nie grajcie im waszej muzyki
dajcie światło, lecz nie dawajcie im obrazów
a nade wszystko, nim pierwszy raz otworzą oczy, spalcie wszystkie fotografie
Próbując odrzucić wszelki obraz i wszelką opowieść, nie jesteśmy w stanie oddać ile „Moja Pierwsza Nieśmiertelność” zawdzięcza postaci Agnes, bohaterce powieści Milana Kundery pt. „Nieśmiertelność”. Równocześnie nie staramy się ukryć, że nasz Seans zrodził się z fascynacji i inspiracji pracami Francesci Woodman, genialnej fotografki i performerki, która poznanie przejrzystej jak fotograficzna błona Istoty, uczyniła sensem zarówno swego krótkiego życia jak i swej nagłej, samowybranej śmierci.
W domenie optyki przejrzystość jest fizyczną własnością umożliwiającą przejście światła przez materiał bez rozproszenia. Przeźroczystość jest jedną z podstawowych cech cieczy – substancji, które są zdolne do przepuszczania promieni świetlnych przez swe nieskończone warstwy. O ile w przypadku wód powierzchniowych ich przeźroczystość bywa różna, to już wody podziemne są zazwyczaj przeźroczyste. Pojęciem przeciwstawnym staje się tu mętność. Gdy rodzimy się nasze ciało w osiemdziesięciu procentach składa się z wody. Nasza przeźroczystość zmniejsza się z roku na rok, jakbyśmy odchodząc od źródeł „ku światłu”, stawali się mętni.
W „Mojej Pierwszej Nieśmiertelności” zstępujemy w głąb przemijania i przejrzystości naszych ciał, wszelkich ciał a zarazem ich utrwalonego obrazu, ich wiecznej (nie)obecności, gdzie Eros i Tanatos splatają się w jedno. Nie ufamy wiekowi fotografii, wiekowi pracy światła, który rodząc się przyniósł największe w historii ludzkości zbrodnie i jakby bezwiednie, „przy okazji” utrwalił je ku potomności, ku bezprecedensowemu bałwochwalstwu zła. I bałwochwalstwu patrzenia na jego obraz bez końca, jakby nasze patrzenie zastępowało samego boga.
A jeśli składamy się z szeregu przylegających do siebie warstw, powłok, naskórków, których splecenie postrzegamy jako własne ciało, fotografia ściąga te warstwy – rozcina to, co niesłusznie zostało sklejone w akcie urodzenia, aby oddać nieśmiertelności – poprzez zadanie śmierci tej lichej powłoce cienia, który właśnie wpadł w pułapkę światła. Fotografia jest skórą ściągniętą z mojego ciała. Jest albumem naskórków, przeniesionych przez światło. Kiedy fotografuję, patrzę na siebie umarłą.
Nie da się podać dokładnej liczby wykonanych od początku historii fotografii zdjęć. Zrobiono ich pewnie kilkanaście bilionów. Każdego dnia robimy około pięciu miliardów zdjęć, 57 tysięcy fotografii na sekundę.
Wyobrażam sobie gazety przyszłości bez choćby jednego słowa, jednego zdania, żadnych informacji o mordach, pogromach, gwałtach, wypadkach. Żadnych dat, godzin, miejsc. A przede wszystkim żadnych zdjęć tylko delikatne, akwarelowe rysunki oczu świadków, którzy tam byli i w których oczach odbija się wszystko, co winniśmy zrozumieć. I rozumiemy to natychmiast i na zawsze.
Teksty: Monika Wachowicz i Jarosław Fret
Dramaturgia przestrzeni: Jarosław Fret
Wykonanie: Monika Wachowicz z udziałem Katarzyny Fiedukiewicz (sopran) i Marcina Cozera Markiewicza (trąbka)
Realizacja video: Jarosław Siejkowski, Przemysław Chojnacki, Adrian Jackowski
W nagraniach video udział wzięli: Kamila Wiklińska, Dariusz Maj, Jan Skopowski
Scenografia/Instalacja: Piotr Jacyk, Daniel Dyniszuk, Maciej Mądry, Jacek Siczek, Andrzej Walada
Szkice/grafika: Lena Czerniawska
Realizacja muzyczna: Tomasz Bojarski
Dokumentacja fotograficzna: Joanna Nowicka
Technika światła: Piotr Jacyk, Maciej Mądry
Komunikacja i promocja: Aleksandra Puk, Michalina Cendrowska
Plakat i identyfikacja graficzna: Kornelia Nowak
Produkcja: Scena Robocza, Instytut im. Jerzego Grotowskiego, Studio Wachowicz/Fret i Monika Wachowicz Studio Ciała i Emocji
Premiera: 27, 28, 29 marca 2026, Studio Scena Robocza
Partnerzy: Brodziak Gallery, Rodriguez Foundation, Czas Kultury, Radio Afera
W Seansie wykorzystano utwór Lament (wg Lamentu Didony z opery H. Purcella, Didona i Eneasz) w specjalnym wykonaniu the Tiger Lillies (muz. Martyn Jacques, sł. Monika Wachowicz) oraz utwór Forever together the Tigers Lillies, a także Santa Maria Mireille Mathieu i Introit Missa Vultum Tuum zespołu Tempus Fugit z Korsyki.
Ponadto wykorzystano oryginalne nagrania materiałów audialnych: Skończyć z sądem bożym Antonina Artauda oraz Psalm Paula Celana (czytanego przez autora) a także wiersz Cesare Pavese Przyjdzie śmierć i będzie miała twoje oczy w tłumaczeniu Jarosława Mikołajewskiego oraz fragmenty powieści Milana Kundery, Nieśmiertelność.
Scenografię/Instalację wykonał zespół Instytutu im Jerzego Grotowskiego: Piotr Jacyk, Daniel Dyniszuk, Maciej Mądry, Jacek Siczek, Andrzej Walada.
UWAGA
Spektakl zawiera sceny nagości.
BIO
Monika Wachowicz – aktorka, performerka i pedagożka. Ukończyła filozofię na Wydziale Nauk Społecznych na Uniwersytecie Śląskim. W 2021 roku powołała z Jarosławem Fretem Studio Wachowicz/Fret. Wykładowczyni we wrocławskiej filii Akademii Sztuk Teatralnych im. Stanisława Wyspiańskiego. Kuratorka projektów realizowanych w Instytucie im. Jerzego Grotowskiego we Wrocławiu: „Szczeliny. Kobiety w sztukach performatywnych” oraz „Ponaduczelniany Przegląd Performansu (PPP)”. Od 2004 roku związana z Teatrem A Part w Katowicach, którego dyrektorem i reżyserem jest Marcin Herich. Prowadzi Studio Aktorskie, działające przy Teatrze A Part, a ponadto koordynuje odbywający się w Katowicach Międzynarodowy Festiwal Sztuk Performatywnych A Part. Współpracowała z Teatrem Biuro Podróży oraz duńskim reżyserem Nullo Facchini. W 2023 nominowana do nagrody Klepsydra dla najlepszej aktorki w kategorii przedstawień solowych na Międzynarodowym Festiwalu Teatralnym Saint Muse w Ułan Bator w Mongolii, organizowanym przez mongolski oddział International Theatre Institute. W 2024 otrzymała nagrodę The Scotsman Fringe First i nominację do The Brighton Fringe Excellence Award at Edinburgh Fringe Festival za performans/instalację „T H E B O R D E R / G R A N I C A”. Od 2019 jest Prezeską Fundacji „Sztuka dla Życia”im. Marty Paradeckiej. Prowadzi Studio Ciała i Emocji w Katowicach, w którym tworzy i produkuje autorskie projekty.
Jarosław Fret – reżyser, aktor, dyrektor Instytutu Grotowskiego. Założyciel i lider Teatru ZAR. W latach 1999–2002 zrealizował szereg wypraw do Gruzji, Armenii i Iranu, prowadząc poszukiwania w obrębie najstarszych form muzyki chrześcijańskich kościołów wschodnich. W kolejnych latach wspólnie z członkami i członkiniami Teatru ZAR organizował wyprawy badawcze na grecką górę Atos, Sardynię i Korsykę, do Armenii, Turcji i Izraela. Uhonorowany wraz z Teatrem ZAR tytułem Best New Music Theater (2009) przyznawanym przez magazyn „Los Angeles Times” i Wrocławską Nagrodą Teatralną za tryptyk „Ewangelie dzieciństwa” (2010), który był prezentowany m.in. w Chicago, Los Angeles, San Francisco, Atenach, Belgradzie, Edynburgu, Florencji, Madrycie, Paryżu, Sybinie oraz Kairze, Nowym Delhi i Seulu. Spektakl „Cesarskie cięcie. Próby o samobójstwie” w jego reżyserii zdobył Total Theatre Award w kategorii Physical/Visual Theatre oraz Herald Angel Award podczas Festiwalu Fringe w Edynburgu w 2012 roku. Od 2021 roku współpracuje z Moniką Wachowicz, aktorką i performerką, w tandemie twórczym Studio WACHOWICZ/FRET, którego praca poświęcona jest wzajemnemu przenikaniu się sztuki teatru i performansu. W 2024 roku performans Studia „T H E B O R D E R / G R A N I C A” zdobył główną nagrodę The Scotsman’s Fringe First oraz nominację do The Brighton Fringe Excellence Award na Festiwalu Fringe w Edynburgu. Wykłada i prowadzi warsztaty w Polsce i za granicą, m.in. w Państwowej Wyższej Szkole Teatralnej im. Ludwika Solskiego w Krakowie Filii we Wrocławiu (obecnie Akademia Sztuk Teatralnych im. Stanisława Wyspiańskiego). Pomysłodawca i koordynator licznych projektów realizowanych w ramach działalności Instytutu Grotowskiego, m.in. Roku Grotowskiego UNESCO 2009, Międzynarodowego Festiwalu Teatralnego „Świat miejscem prawdy” (2009, 2012), programu „Masters in Residence” (2010–2019), a także Olimpiady Teatralnej Wrocław 2016. Pełnił funkcję przewodniczącego Rady Kuratorów i kuratora ds. teatru Europejskiej Stolicy Kultury Wrocław 2016. Dzięki jego staraniom w 2010 roku została otwarta nowa siedziba Instytutu Grotowskiego, Studio Na Grobli, a w 2019 roku Centrum Sztuk Performatywnych. Członek zarządu Międzynarodowego Stowarzyszenia Liderów Teatru (International Association of Theatre Leaders (IATL) powołanego w 2022 roku w Hongkongu. Odznaczony brązowym medalem Zasłużony Kulturze Gloria Artis (2022).
Joanna Nowicka – zawodowa fotografka/portrecistka, z 25-letnim stażem, prowadzi w śródmieściu Katowic swoje Studio Portretowe. W portrecie fascynuje ją przede wszystkim spotkanie z drugim człowiekiem, nić porozumienia, poznanie, w warunkach wzajemnej otwartości i zaufania. Portretując skupia uwagę na indywidualnych cechach osobowości, charakterze i wyjątkowości osoby portretowanej. Uczy fotografii, a w zasadzie czułego patrzenia – prowadzi warsztaty fotograficzne oraz rozwojowe, wspiera osoby z branży kreatywnej w ich rozwoju. Pisze bloga, gdzie obok tekstów o fotografii i wieloaspektowości prowadzenia firmy w tej branży, pisze też o psychologicznych aspektach pracy z ludźmi – o akceptacji i o tym w jaki sposób na siebie patrzymy oraz felietony z życia na tematy różne. Od 2012 roku należy do Związku Polskich Artystów Fotografików, tworzy swoje autorskie projekty, brała udział w wielu wystawach zbiorowych oraz indywidualnych.
Lena Czerniawska – urodziła się 1989 roku w Nowym Dworze Mazowieckim, dokąd nigdy więcej nie wróciła. Rysuje, od czasu do czasu pisze, występuje z rzutnikiem pisma i złotym megafonem, Dorabia jako graficzka, współtworzy scenę muzyki improwizowanej oraz Kolektyw Macondo, a ostatnio współpracuje z Instytutem Grotowskiego we Wrocławiu. Lunatyczka, mistrzyni gry w tysiąca, miłośniczka pelikanów zapalających złe myśli w oceanach, czytelniczka „Przekroju”, podróżująca zawsze ze szkicownikiem i książką. Próbuje bardziej szukać niż znaleźć, bo „kto znalazł, źle szukał” (Aglaja Veteranyi).
Katarzyna Fiedukiewicz – sopranistka. W 2024 roku ukończyła studia na wydziale wokalno-aktorskim w Akademii Muzycznej im. Karola Lipińskiego we Wrocławiu w klasie Danuty Paziuk-Zipser i Aleksandry Kubas-Kruk. Swoje umiejętności rozwijała na kursach mistrzowskich prowadzonych przez wybitne śpiewaczki takie jak Aleksandra Kurzak, Mariella Devia i Barbara Frittoli. Wśród swoich osiągnięć posiada Third Prize Diploma na 41st Piero Boni International Opera Competition (Włochy) oraz trzecią nagrodę na XIII Międzynarodowym Konkursie Stonavská Barborka w Stonavie (Czechy). Z umiłowania do włoskiej literatury operowej w 2024 roku rozpoczęła studia na kierunku italianistyki na Uniwersytecie Wrocławskim. Obecnie, dzięki stypendium Erasmus, kontynuuje naukę na Università degli Studi di Verona, gdzie rozwija swoje kompetencje językowe i wiedzę na temat włoskiej literatury. W śpiewie, oprócz codziennej pracy nad techniką wokalną, bardzo ważne jest dla niej słowo i jego odpowiednie zrozumienie.
Kamila Wiklińska – tancerka i instruktorka tańca współczesnego. Studiuje na V roku we wrocławskiej filii Akademii Sztuk Teatralnych im. Stanisława Wyspiańskiego w Krakowie. Współtwórczyni spektaklu performatywnego pt. ,,universum.” (2023). W swojej pracy artystycznej poszukuje autentyczności i pierwotności w przestrzeni ruchu.
Marcin Markiewicz – trębacz, wokalista, autor muzyki i tekstów, animator kultury. Studiował fotografię, a na co dzień roznosi listy. Ma na swoim koncie setki zagranych koncertów, festiwali, spektakli oraz kilkanaście płyt, które współtworzył. Muzyka towarzyszy mu od ponad 30 lat. Jest współzałożycielem i liderem grupy KoNoPiAnS (1996). Grywa solowo, w czasie performansów, wernisaży, spotkań artystycznych, akompaniuję do kina niemego, realizuję nagrania. Współpracuję z Instytutem im. Jerzego Grotowskiego we Wrocławiu. Spektakl „SZEOL”, w którym bierze udział w roli trębacza – aktora, prezentowany był w kilku europejskich krajach, m.in na Edinburgh Fringe Festival w Szkocji. Trąbi w poetyckim trio Brzoska/Marciniak/Markiewicz oraz w poetyckim elektro trip hopie Piksele.
Tomasz Bojarski – muzyk, multiinstrumentalista, kompozytor. Związany z Teatrem ZAR (2002-2008) – glos i instrumenty w spektaklach: „Ewangelie dzieciństwa”, „Cesarskie cięcie”, „Anhelli. Wołanie”. Perkusista wrocławskiej formacji Klinika. (2014). Wraz z artystami sztuk wizualnych z Wrocławia współtworzy instalacje i seanse performatywne. W swojej praktyce muzycznej wykorzystuje fortepian, instrumenty perkusyjne akustyczne i elektroniczne. Bada temporalne aspekty dźwięku, zjawisko czasu w muzyce. Na co dzień basista w zespole rockowym.
Dariusz Maj – absolwent wrocławskiego Wydziału Lalkarskiego Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej im. Ludwika Solskiego w Krakowie (1994, obecnie Akademia Sztuk Teatralnych im. St. Wyspiańskiego). W roku 1984 basistą wrocławskiej grupy punkowej Sedes. Laureat Nagrody Wojewody Dolnośląskiego dla najlepiej rokującego aktora młodego pokolenia (2002). Był aktorem Centrum Sztuki – Teatru Dramatycznego w Legnicy (1997–2001, obecnie Teatr im. Heleny Modrzejewskiej w Legnicy), Teatru Dramatycznego im. Jerzego Szaniawskiego w Wałbrzychu (2001–2009), Wrocławskiego Teatru Współczesnego im. E. Wiercińskiego (2009–2013), Teatru Polskiego we Wrocławiu (2015–2018). Twórca wielu ról teatralnych i filmowych, współpracował z czołowymi polskimi reżyserami, m.in. z Krzysztofem Garbaczewskim, Michałem Zadarą, Jackiem Głombem, Janem Klatą, Przemysławem Wojcieszkiem, Moniką Strzępką, Mają Kleczewską, Lechem Raczakiem, Krzysztofem Zanussim, Feliksem Falkiem, Waldemarem Krzystkiem, Krystianem Lupą, Jakubem Skrzywankiem, Robertem Talarczykiem. Obecnie jest aktorem Teatru Polskiego w Podziemiu. W 2019 roku monodram pt. „Aleja Narodowa” w reżyserii Katarzyny Dudzic-Grabińskiej z jego udziałem (koprodukcja Teatru Polskiego w Podziemiu i Ośrodka Kultury i Sztuki) został nagrodzony Kryształową Pestką na Festiwalu Teatrów i Kultury Awangardowej PESTKA.
Martyn Jacques – brytyjski piosenkarz, autor tekstów i akordeonista, założyciel i frontman kultowego tria kabaretowego The Tiger Lillies. Jego charakterystyczny, wysoki falset szybko stał się znakiem rozpoznawczym zespołu i elementem definiującym ich występy. Tiger Lillies łączą czarny humor, punkowy styl i przedwojenne wpływy kabaretowe, tworząc styl często określany jako brechtowski punkowy kabaret. W 2002 roku Tiger Lillies zdobyli nagrodę Oliviera za spektakl teatralny „Shockheaded Peter”. Grupa otrzymała również nominację do nagrody Grammy za wspólny album „The Gorey End” z Kronos Quartet. Jacques komponował muzykę do teatru, filmu, opery i produkcji interdyscyplinarnych. Często współpracuje z międzynarodowymi zespołami i orkiestrami oraz intensywnie koncertuje na całym świecie.
Dofinansowano ze środków budżetowych miasta Poznania #poznanwspiera
Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego
